Shloka 135
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी / आर्श्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः
Transliteration
tamomayo mṛtyusutaḥ prajākṣayakaraḥ śikhī / ārśleṣāsu samutpannaḥ sarvahārī mahāgrahaḥ
Translation
तमोमय, मृत्यूचा पुत्र, प्रजाक्षय करणारा शिखी—आश्लेषा नक्षत्रांत उत्पन्न झालेला तो सर्वहारी महाग्रह आहे.
Word by Word
तमोमयःconsisting of darkness
तमोमयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषवत्/मयट्-अर्थः (made of darkness)
मृत्यु-सुतःson of Mṛtyu (Death)
मृत्यु-सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृत्यु + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (son of Death)
प्रजा-क्षय-करःcausing the destruction of beings
प्रजा-क्षय-करः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रजा + क्षय + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (maker of destruction of creatures)
शिखीŚikhī (the crested one)
शिखी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिखिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘शिखा अस्ति’ इति (one with a crest/flame)
आर्श्लेषासुin (the) Āśleṣās
आर्श्लेषासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआश्लेषा/आर्श्लेषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; नक्षत्रनाम
समुत्पन्नःborn/arisen
समुत्पन्नः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-√पद् (धातु) → समुत्पन्न (कृदन्त, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त
सर्वहारीall-seizing
सर्वहारी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + हारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (one who takes away everything)
महाग्रहःthe great graha
महाग्रहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + ग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (great graha)