Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 110
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः / सौरोङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः
Transliteration
upariṣṭāttrayasteṣāṃ grahā ye dūrasarpiṇaḥ / sauroṅgirāśca vakraśca jñeyā mandavicāriṇaḥ
Translation
त्यांच्या वर तीन ग्रह आहेत जे दूरपर्यंत सरकणारे आहेत; सौर, आंगिरस आणि वक्र—हे मंदगतीने चालणारे म्हणून जाणावे।
Word by Word
उपरिष्टात्above
उपरिष्टात्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउपरिष्टात् (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय; adverb ‘above/overhead’
त्रयःthree
त्रयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; numeral ‘three’
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; Genitive plural ‘of them’
ग्रहाःplanets
ग्रहाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Nominative plural
येwhich
ये:
सम्बन्ध (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; relative pronoun referring to ‘ग्रहाः’
दूर-सर्पिणःmoving far (slowly traversing)
दूर-सर्पिणः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदूर + सर्पिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘दूरे सर्पन्ति’ (move far)
सौर-आङ्गिराःSaturn and Jupiter
सौर-आङ्गिराः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसौर + आङ्गिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; dvandva naming two (Saturn and Jupiter)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय; conjunction
वक्रःVakra (the ‘crooked’ one)
वक्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; name/epithet (Rāhu or a planet termed ‘crooked/retrograde’)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय; conjunction
ज्ञेयाःare to be known
ज्ञेयाः:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formकृदन्त (भाव्य/तव्यत्), प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; gerundive/passive necessity ‘are to be known’
मन्द-विचारिणःslow-moving
मन्द-विचारिणः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्द + विचारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘मन्दं विचारयन्ति/गच्छन्ति’ slow-moving