Shloka 83
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
अशीतिर्मण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं स्मृतम् / ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु
Transliteration
aśītirmaṇḍalaśataṃ kāṣṭhayorantaraṃ smṛtam / dhruveṇa mucyamānābhyāṃ raśmibhyāṃ punareva tu
Translation
काष्ठांच्या मधला अंतर ‘अशीति मण्डलशत’ (आठ हजार) असे स्मृत आहे; आणि ध्रुवाने सोडलेल्या त्या रश्मींमुळे पुन्हा (परिवर्तन) घडते।
Word by Word
अशीतिḥeighty
अशीतिḥ:
Visheshya (विशेष्य/Quantifier head)
TypeNoun
Rootअशीति (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक
मण्डल-शतम्a hundred circles
मण्डल-शतम्:
Karta (कर्ता/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootमण्डल + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मण्डलानां शतम्)
काष्ठयोःof/between the two kāṣṭhās (time-divisions)
काष्ठयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी (6th/7th), द्विवचन
अन्तरम्interval/difference
अन्तरम्:
Karta (कर्ता/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is stated/remembered
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्मृ)
Formभूतकृदन्त (PPP) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि भावे—‘is said/considered’
ध्रुवेणby Dhruva
ध्रुवेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
मुच्यमानाभ्याम्being released/let out
मुच्यमानाभ्याम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुच्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुच्)
Formस्त्रीलिङ्ग/नपुंस (सन्दर्भे रश्मि-विशेषणम्), तृतीया (3rd), द्विवचन; वर्तमानकर्मणि कृदन्त (passive present participle)
रश्मिभ्याम्by the two reins/rays
रश्मिभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), द्विवचन
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (again)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात