Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 50
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
षष्ठः परिवहो नाम तेषां वायुरपाश्रयः / यो ऽसौ बिबर्त्ति भगवान्गङ्गामाकाशगोचराम्
Transliteration
ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma teṣāṃ vāyurapāśrayaḥ / yo 'sau bibartti bhagavāngaṅgāmākāśagocarām
Translation
सहावा ‘परिवह’ नावाचा वायू जलाचा आधार आहे; तोच भगवान आकाशमार्गे वाहणारी गंगा धारण करतो।
Word by Word
षष्ठःthe sixth
षष्ठः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
परिवहःParivaha (name of a wind)
परिवहः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootपरिवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नामby name
नाम:
नामनिर्देश (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable used to indicate ‘by name’)
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम
वायुःwind
वायुः:
सम्बन्ध/अभेद (Apposition)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अप-आश्रयःdependent/supporting (as their basis)
अप-आश्रयः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअप (उपसर्ग) + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुष/उपपदसमासार्थः; ‘अपाश्रय’ = ‘having as support/depending on’ (contextual)
यःwho
यः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक-यत् (relative pronoun)
असौthat (he)
असौ:
विशेष्य-निर्देश (Deictic)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थक (demonstrative)
बिबर्त्तिbears/supports
बिबर्त्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातोः ‘भृ’ (to bear)
भगवान्the Lord
भगवान्:
कर्ता (Kartā/Subject; apposition to यः/असौ)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; गुणवाचक-नाम
गङ्गाम्the Ganga
गङ्गाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आकाश-गोचराम्moving in the sky
आकाश-गोचराम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआकाश (प्रातिपदिक) + गोचर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आकाशस्य गोचरः) = ‘moving in the sky’; विशेषणम् गङ्गाम्