Shloka 17
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
न नाश उदकस्यास्ति तदेव परिवर्त्तते / संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता
Transliteration
na nāśa udakasyāsti tadeva parivarttate / saṃdhāraṇārthaṃ lokānāṃ māyaiṣā viśvanirmitā
Translation
पाण्याचा नाश नाही; तेच केवळ रूपांतरित होते. लोकांचे धारण व्हावे म्हणून ही विश्वनिर्मित माया आहे।
Word by Word
नnot
न:
सम्बन्ध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle), अव्यय
नाशःdestruction
नाशः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; subject of ‘अस्ति’
उदकस्यof water
उदकस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootउदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; ‘of water’
अस्तिexists
अस्ति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘is/exists’
तत्that (same)
तत्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; referring to water
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; emphasis ‘just’
परिवर्ततेchanges
परिवर्तते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootपरि + वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘changes/turns’
संधारणार्थम्for sustaining
संधारणार्थम्:
प्रयोजन (Purpose/अर्थ)
TypeNoun
Rootसंधारण + अर्थ (प्रातिपदिक); components: संधारण (सम्+धृ+ल्युट्) + अर्थ
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; प्रयोजन (purpose) ‘for the sake of sustaining’
लोकानाम्of the worlds
लोकानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; ‘of worlds/people’
मायाillusion, divine power
माया:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; subject (with ‘एषा’)
एषाthis
एषा:
सम्बन्ध (Deictic/identificatory)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; demonstrative pronoun
विश्वनिर्मिताuniverse-constructed
विश्वनिर्मिता:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootविश्व + निर्मित (कृदन्त); components: विश्व + निर्मिता (नि+मा-धातोः क्त, स्त्री)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; qualifying ‘माया’ = ‘made/constructed as the universe’