Shloka 5
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रमाणं चन्द्रसूर्ययोः / महित्तत्त्वान्महीशब्दो ऽह्यस्मिन्वर्षे निपाद्यते
Transliteration
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pramāṇaṃ candrasūryayoḥ / mahittattvānmahīśabdo 'hyasminvarṣe nipādyate
Translation
आता पुढे मी चंद्र व सूर्य यांचे प्रमाण सांगतो. महत्तत्त्वापासूनच या वर्षात ‘मही’ हा शब्द स्थापन केला आहे.
Word by Word
अतःtherefore; from this
अतः:
Hetu/Reason (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), अपादानार्थक-तसिल् (ablatival adverb)
परम्next; further
परम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), क्रियाविशेषण (adverb)
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (singular), परस्मैपद
प्रमाणम्measure; dimension
प्रमाणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpramāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)
चन्द्र-सूर्ययोःof the moon and the sun
चन्द्र-सूर्ययोः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक) + sūrya (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास (copulative), पुंलिङ्ग (masculine), षष्ठी (genitive), द्विवचन (dual)
महत्-तत्त्वात्from the great principle (mahat-tattva)
महत्-तत्त्वात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootmahat (प्रातिपदिक) + tattva (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (determinative; कर्मधारय-भावः: ‘महत्तत्त्व’), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (ablative), एकवचन
मही-शब्दःthe word ‘mahī’
मही-शब्दः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahī (प्रातिपदिक) + śabda (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (determinative; ‘मही’ इति विषयः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
हिindeed; for
हि:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle), हेत्वर्थ/समर्थनार्थ
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (इदम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पुं/नपुंसक, सप्तमी (locative), एकवचन
वर्षेin the region/continent (varṣa)
वर्षे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन
निपाद्यतेis established/derived
निपाद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√pad (पद् धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)