Shloka 142
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
यत्तद्वै पूर्वतः शृङ्गं तदर्कः प्रतिपद्यते / शरद्वसंतयोर्मध्ये मध्यमां गतिमास्थितः
Transliteration
yattadvai pūrvataḥ śṛṅgaṃ tadarkaḥ pratipadyate / śaradvasaṃtayormadhye madhyamāṃ gatimāsthitaḥ
Translation
जे पूर्व शिखर आहे, तेथेच सूर्य पोहोचतो; आणि शरद व वसंत यांच्या मध्ये तो मध्यम गती धारण करतो.
Word by Word
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोग (relative pronoun)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश (correlative)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
पूर्वतःin the east/on the east side
पूर्वतः:
अधिकरण (locative sense)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
Formअव्यय (directional adverb)
शृङ्गम्peak
शृङ्गम्:
कर्म (कर्म/object)
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश
अर्कःthe Sun
अर्कः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रतिपद्यतेapproaches/reaches
प्रतिपद्यते:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootप्रति + पद् (धातु)
Formलट्-लकार (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
शरत्of autumn
शरत्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootशरत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), द्विवचन (dual) — समास/द्वन्द्व-पूर्वपद in dual with वसन्त
वसन्तयोःof spring (together: of autumn and spring)
वसन्तयोः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), द्विवचन (dual)
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (in the middle of)
मध्यमाम्middle
मध्यमाम्:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; विशेषण (to गति)
गतिम्course, motion
गतिम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आस्थितःhaving taken/assumed
आस्थितः:
विशेषण (of अर्कः)
TypeAdjective
Rootआ + स्था (धातु) → आस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (having assumed)