Shloka 108
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
तस्मात्सन्ध्येति तामाहुरुषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम् / उषा रात्रिः स्मृता विप्रैर्व्युष्टिश्चापि त्वहः स्मृतम्
Transliteration
tasmātsandhyeti tāmāhuruṣāvyuṣṭyoryadantaram / uṣā rātriḥ smṛtā viprairvyuṣṭiścāpi tvahaḥ smṛtam
Translation
म्हणून उषा व व्युष्टी यांतील अंतराला संध्या म्हणतात; विप्रांनी उषेला रात्रि व व्युष्टीला दिवस असे मानले आहे।
Word by Word
तस्मात्therefore; from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु/cause)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
सन्ध्याtwilight; Sandhyā
सन्ध्या:
Karma (कर्म/object of 'call')
TypeNoun
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (as quoted name)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/निदर्शन-अव्यय (quotative particle)
ताम्that (interval)
ताम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
आहुःthey say; they call
आहुः:
Kriya (क्रिया/verb)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु; √अह् 'to say' used as 'āhuḥ')
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
उषा-व्युष्ट्योःof dawn and daybreak
उषा-व्युष्ट्योः:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootउषा (प्रातिपदिक) + व्युष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), द्विवचन (Dual); इतरेतर-द्वन्द्व
यत्which
यत्:
Karta (कर्ता/relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative)
अन्तरम्interval; space between
अन्तरम्:
Karta (कर्ता/predicate nominal)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'यद्' इत्यस्य विशेष्य (predicate/thing)
उषाdawn
उषा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootउषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता/predicate nominal)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्मृताis considered/remembered
स्मृता:
Kriya (क्रिया/predicative participle)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि-क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)
विप्रैःby the sages/Brāhmaṇas
विप्रैः:
Kartr (कर्ता/agent in passive; instrumental)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
व्युष्टिःdaybreak; dawn’s full light
व्युष्टिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootव्युष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/सम्भावना-अव्यय (also/even)
तुand/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विभेद-अव्यय
अहःday
अहः:
Karta (कर्ता/predicate nominal)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्मृतम्is considered
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया/predicative participle)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि-क्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग