Shloka 15
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्रन् पुरूरवाः / तुतोष नैव रत्नानां लोभादिति हि नः श्रुतम्
Transliteration
aṣṭādaśa samudrasya dvīpānaśran purūravāḥ / tutoṣa naiva ratnānāṃ lobhāditi hi naḥ śrutam
Translation
पुरूरवाने समुद्रातील अठरा द्वीपांचा उपभोग घेतला; तरी रत्नांच्या लोभामुळे तो तृप्त झाला नाही—असे आम्ही ऐकले आहे।
Word by Word
अष्टादशeighteen
अष्टादश:
विशेषण (Numeral qualifier)
TypeAdjective
Rootअष्टादश (संख्या; प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्दः; द्वितीया बहुवचन-समर्थ (agreeing with ‘द्वीपान्’)
समुद्रस्यof the ocean
समुद्रस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
द्वीपान्islands
द्वीपान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
अश्रन्enjoyed, partook of
अश्रन्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√अश् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; अर्थे: ‘भुञ्जते/अश्नन्ति’ = enjoyed/consumed
पुरूरवाःPurūravas (as a name; here plural form in text)
पुरूरवाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपुरूरवस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (as transmitted; form suggests plural)
तुतोषwas satisfied
तुतोष:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√तुष् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
नnot
न:
सम्बन्ध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle: ‘indeed/just’)
रत्नानाम्of jewels
रत्नानाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
लोभात्from greed; out of greed
लोभात्:
हेतु-अपादान (Cause/Ablative)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरण/वाक्यपरिसमाप्ति (quotative particle)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle; indeed)
नःof us; to us
नः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन; सर्वनाम (enclitic)
श्रुतम्heard; (it is) heard
श्रुतम्:
कर्मधारय-विशेषण/भावे (Impersonal predicate)
TypeAdjective
Root√श्रु (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; ‘it is heard’ (impersonal)