Shloka 65
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
क्रैञ्चद्वीपस्य विस्तारं वक्ष्याम्यहमतः परम् / कुशद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणः स तु वै स्मृतः
Transliteration
kraiñcadvīpasya vistāraṃ vakṣyāmyahamataḥ param / kuśadvīpasya vistārāddviguṇaḥ sa tu vai smṛtaḥ
Translation
आता मी क्रैञ्चद्वीपाचा विस्तार सांगतो. तो कुशद्वीपाच्या विस्ताराच्या दुप्पट असा स्मृत आहे.
Word by Word
क्रैञ्च-द्वीपस्यof the Krañca island
क्रैञ्च-द्वीपस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootक्रैञ्च (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (Singular); पुल्लिङ्ग (Masculine) — ‘द्वीप’ शब्दः; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रैञ्चस्य द्वीपः)
विस्तारम्extent, expanse
विस्तारम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootविस्तार (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular); पुल्लिङ्ग (Masculine)
वक्ष्यामिI shall describe
वक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Future), प्रथमपुरुष? नहीं; उत्तमपुरुष (1st person/उत्तमपुरुष), एकवचन (Singular); परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular); सर्वनाम (Pronoun)
अतःthereafter, then
अतः:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः: अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb) ‘thereafter/therefrom’
परम्further, next
परम्:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः (adverbial accusative) ‘further/next’
कुश-द्वीपस्यof the Kuśa island
कुश-द्वीपस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootकुश (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (Singular); पुल्लिङ्ग (Masculine) — ‘द्वीप’ शब्दः; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुशस्य द्वीपः)
विस्तारात्from the extent
विस्तारात्:
Apadana (अपादान/Ablative source)
TypeNoun
Rootविस्तार (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन (Singular); पुल्लिङ्ग (Masculine)
द्विगुणःdouble, twice
द्विगुणः:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular); पुल्लिङ्ग (Masculine); द्विगु-समासः (द्वौ गुणौ यस्य/द्विगुणः = twice)
सःit/that (extent)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular); पुल्लिङ्ग (Masculine) सर्वनाम
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) — contrast/emphasis
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
स्मृतःis said/considered
स्मृतः:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); प्रथमा (1st), एकवचन; पुल्लिङ्ग (Masculine) — ‘said/considered’