Shloka 191
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
इत्येष संनिवेशो वै मया प्रोक्तो विभागशः / सप्तद्वीपसमुद्राड्यो याथातथ्यन वै द्विजाः
Transliteration
ityeṣa saṃniveśo vai mayā prokto vibhāgaśaḥ / saptadvīpasamudrāḍyo yāthātathyana vai dvijāḥ
Translation
अशा रीतीने हा संनिवेश मी विभागानुसार सांगितला आहे—सप्तद्वीप व समुद्रांनी युक्त—हे द्विजांनो, यथार्थपणे।
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध-बोधक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एषःthis
एषः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
संनिवेशःarrangement, layout
संनिवेशः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंनिवेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध-बोधक (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
मयाby me
मया:
करण (Agent-instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तम-पुरुष, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
प्रोक्तःhas been stated
प्रोक्तः:
क्रियापद (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) + त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-भाव (passive)
विभागशःby divisions, separately
विभागशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविभागशस् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), प्रकारार्थ (in divisions/section-wise)
सप्त-द्वीप-समुद्र-आढ्यःendowed with seven continents and oceans
सप्त-द्वीप-समुद्र-आढ्यः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootसप्त (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक) + समुद्र (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास (सप्तद्वीपैः समुद्रैः च आढ्यः = endowed with seven continents and oceans), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (to संनिवेशः)
याथातथ्येनaccording to the true state, accurately
याथातथ्येन:
करण (Instrumental of manner/करण)
TypeNoun
Rootयाथातथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; भाववाचक (abstract noun)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध-बोधक (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
द्विजाःO twice-born (brahmins)
द्विजाः:
सम्बोधन (Vocative function/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रथमा (addressed as)