Shloka 157
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
कुंभस्थायी भवेद्यादृवप्रतीच्यां दिशि चन्द्रमाः / आदितः शुक्लपक्षस्य वपुश्चाण्डस्य तद्विधम्
Transliteration
kuṃbhasthāyī bhavedyādṛvapratīcyāṃ diśi candramāḥ / āditaḥ śuklapakṣasya vapuścāṇḍasya tadvidham
Translation
जसा प्रतीच्य (पश्चिम) दिशेत कुंभस्थ चंद्रमा शुक्लपक्षाच्या आरंभी दिसतो, तसाच या अंड (ब्रह्मांड)ाचा देहरूप सांगितले आहे।
Word by Word
कुम्भस्थायीstaying in (the sign) Kumbha
कुम्भस्थायी:
विशेषण (Viśeṣaṇa; of चन्द्रमाः)
TypeAdjective
Rootकुम्भ + स्थायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (कुम्भे स्थायी = abiding in Aquarius)
भवेत्would be/should be
भवेत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
यादृक्of what kind
यादृक्:
विशेषण (Viśeṣaṇa; predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootयादृश् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्न/सापेक्ष-विशेषण (interrogative/relative adjective: 'of what kind')
प्रतीच्याम्in the western
प्रतीच्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeAdjective
Rootप्रतीची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; दिक्-विशेषण (western)
दिशिdirection
दिशि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
चन्द्रमाःthe Moon
चन्द्रमाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आदितःfrom the beginning
आदितः:
अपादान (Apādāna/Source sense)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः (adverbial), पञ्चमी-अर्थे (from the beginning)
शुक्लपक्षस्यof the bright fortnight
शुक्लपक्षस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootशुक्ल + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारय (शुक्लः पक्षः = bright fortnight)
वपुःform/body
वपुः:
कर्ता (Karta/Subject; described)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; अत्र प्रथमा (subject/predicate-noun)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
अण्डस्यof the cosmic egg
अण्डस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तद्विधम्of that kind/similar to that
तद्विधम्:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootतद् + विध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (तस्य विधः = of that kind)