Shloka 151
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
आलोकस्तस्य चार्वक्तु निरालोकस्ततः परम् / योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः समृतः
Transliteration
ālokastasya cārvaktu nirālokastataḥ param / yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tasyocchrayaḥ samṛtaḥ
Translation
त्याचा ‘आलोक’ भाग या बाजूस आहे आणि त्यापुढे ‘निरालोक’; त्याची उंची दहा सहस्र योजन मानली आहे।
Word by Word
आलोकःthe luminous region; Āloka
आलोकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitival relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अर्वाक्on this side; nearer/below
अर्वाक्:
देशाधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअर्वाक् (अव्यय/दिक्शब्द)
Formदिक्-अव्यय (directional indeclinable: ‘on this side/below’)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast/emphasis)
निरालोकःthe non-luminous region; Nirāloka
निरालोकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिर् + आलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
ततःfrom there; thereafter
ततः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (ablatival adverb: ‘from there/thereafter’)
परम्beyond; further
परम्:
देशाधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्राय (adverbial accusative: ‘beyond/further’)
योजनानाम्of yojanas
योजनानाम्:
सम्बन्ध (Genitive of measure)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
प्रमाण (Measure)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); संख्यावाचक (numeral)
दशten
दश:
प्रमाण (Measure)
TypeNoun
Rootदशन् (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्द (indeclinable-like numeral)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitival relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular)
उच्छ्रयःheight; elevation
उच्छ्रयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउच्छ्रय (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
समृतःis stated/considered
समृतः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootसम् + ऋ (धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle/क्त), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘said/considered’