Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 134
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
अन्यूनानतिरिक्तांश्च वर्न्द्वत्यापो ह्रसंति च / उदयास्तमये त्विन्दौ पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः
Transliteration
anyūnānatiriktāṃśca varndvatyāpo hrasaṃti ca / udayāstamaye tvindau pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ
Translation
चंद्राच्या उदय-अस्ताच्या वेळी, शुक्ल व कृष्ण दोन्ही पक्षांत पाणी न कमी न जास्त; सम प्रमाणात ते घटते-बढते.
Word by Word
अन्-यून-अन्-अतिरिक्तान्neither deficient nor excessive
अन्-यून-अन्-अतिरिक्तान्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootन्यून (प्रातिपदिक) + अतिरिक्त (प्रातिपदिक) with नञ्-समास (negation)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषणम् (for āpaḥ); द्वन्द्वः (nyūna + atirikta) with double negation: ‘neither deficient nor excessive’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
वन्द्वति(text uncertain)
वन्द्वति:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootवन्द्वति (प्रातिपदिक; uncertain reading)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (for āpaḥ) — पाठदोष/दुर्बोध (possibly ‘वर्ध्वति/वर्धन्ति’ intended)
आपःthe waters
आपः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; pluralia tantum ‘waters’
ह्रसन्तिdecrease
ह्रसन्ति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootह्रस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
उदय-अस्तमयेat rising and setting
उदय-अस्तमये:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeNoun
Rootउदय (प्रातिपदिक) + अस्तमय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्वन्द्वः (rising and setting)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक अव्यय (but/indeed)
इन्दौin the moon
इन्दौ:
Adhikarana (अधिकरण/Reference)
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
पक्षयोःof the two fortnights
पक्षयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन
शुक्ल-कृष्णयोःof the bright and dark (fortnights)
शुक्ल-कृष्णयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive-qualifier)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक) + कृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; विशेषणम् (for pakṣayoḥ); द्वन्द्वः (bright and dark)