Shloka 130
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
ऋष इत्येष रमणे वृषशक्तिप्रबन्धने / रतिप्रबधनात्मिद्धं वर्षं तत्तेषु तेन वै
Transliteration
ṛṣa ityeṣa ramaṇe vṛṣaśaktiprabandhane / ratiprabadhanātmiddhaṃ varṣaṃ tatteṣu tena vai
Translation
रमणात ‘ऋष’ असे हे नाव, वृषशक्तीचे बंधन घडविणारे; म्हणूनच त्यांच्यात तो वर्ष रति-प्रबंधक-स्वरूप म्हणून प्रसिद्ध आहे.
Word by Word
ऋषःṚṣa (name)
ऋषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper/technical name)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक अव्यय (quotative particle)
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
रमणेin delight/pleasure
रमणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootरमण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
वृष-शक्ति-प्रबन्धनेin the arrangement/connection of bull-power (virility)
वृष-शक्ति-प्रबन्धने:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक) + प्रबन्धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/सम्बन्ध-तत्पुरुष (vṛṣa-śakti- of prabandhana)
रति-प्रबधन-आत्मिद्धम्characterized by the binding/impelling of desire
रति-प्रबधन-आत्मिद्धम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootरति (प्रातिपदिक) + प्रबधन (प्रातिपदिक) + आत्मिद्ध (प्रातिपदिक/विशेषण)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्; समासः (determinative: ‘having/characterized by’ rati-prabadhana)
वर्षम्the region/varṣa (division of land)
वर्षम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (referring to varṣa)
तेषुamong them/in those
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; सर्वनाम
तेनby that/therefore
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (emphatic particle)