Shloka 114
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
स एव द्वीपपश्चार्द्धे मानसः पृथिवीधरः / एक एव महासारः सन्निवेशो द्विधा कृतः
Transliteration
sa eva dvīpapaścārddhe mānasaḥ pṛthivīdharaḥ / eka eva mahāsāraḥ sanniveśo dvidhā kṛtaḥ
Translation
द्वीपाच्या पश्चिमार्धात तोच ‘मानस’ नावाचा पृथ्वीधर आहे; एकाच महान सारस्वरूप पर्वताचा सन्निवेश दोन भागांत केला आहे.
Word by Word
सःthat (mountain)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
द्वीप-पश्च-अर्धेin the western half of the island
द्वीप-पश्च-अर्धे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वीप + पश्च + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; locative singular; ‘in the western half of the island’
मानसःMānasa
मानसः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; nominative singular; name/epithet
पृथिवी-धरःmountain (earth-holder)
पृथिवी-धरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथिवी + धर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; nominative singular; ‘earth-holder’
एकःone
एकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘one/single’
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
महा-सारःvery solid/strong
महा-सारः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा + सार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; nominative singular; ‘very solid/strong’
सन्निवेशःarrangement/formation
सन्निवेशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसम् + नि + विश् (धातु)
Formकृदन्त-निर्मित प्रातिपदिक (घञ्/भाववाचक); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘arrangement/formation’
द्विधाtwofold
द्विधा:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootद्विधा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: ‘in two ways/twofold’)
कृतःis made
कृतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, PPP used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘made/done’