Shloka 37
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
बुद्धास्य वरदानं च कोपं नियतवांस्तु सः / ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धारय स्वर्णदीमिति
Transliteration
buddhāsya varadānaṃ ca kopaṃ niyatavāṃstu saḥ / brahmaṇo vacanaṃ śrutvā dhāraya svarṇadīmiti
Translation
बुद्धाला दिलेल्या वरदानाचे स्मरण करून त्याने क्रोध आवरला; ब्रह्मदेवांचे वचन ऐकून—‘स्वर्णदीला धारण कर’—असे केले।
Word by Word
बुद्धाwise
बुद्धा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (सः इत्यस्य)
अस्यof this (one)/his
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
वरदानम्the granting of a boon
वरदानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वरस्य दानम् = granting of a boon); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
कोपम्anger
कोपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नियतवान्having restrained (it)
नियतवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि + यम् (धातु) + क्तवतु (कृदन्त)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (possessive past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषण; अर्थः—नियन्त्रितवान् (having restrained)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
वचनम्the word/command
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (having heard)
धारयhold/bear (you)
धारय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्वर्णदीम्the golden river (Svarṇadī)
स्वर्णदीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वर्ण (प्रातिपदिक) + दी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (स्वर्णा दीः/नदी = golden river); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)