Shloka 17
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
अयं लोकस्तु वै सम्राडन्तरिक्षं विराट् स्मृतम् / स्वराडसौ स्मृतो लौकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्
Transliteration
ayaṃ lokastu vai samrāḍantarikṣaṃ virāṭ smṛtam / svarāḍasau smṛto laukaḥ punarvakṣyāmi vistarāt
Translation
हा लोक ‘सम्राट’ म्हणूनच; अंतरिक्ष ‘विराट्’ असे मानले आहे। तो लोक ‘स्वराट्’ म्हणून स्मृत; पुढे मी विस्ताराने सांगेन।
Word by Word
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
लोकःworld/realm
लोकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
सम्राट्(called) Samrāṭ
सम्राट्:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसम्राट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि/नाम
अन्तरिक्षम्mid-region/atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विराट्(called) Virāṭ
विराट्:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootविराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि/नाम
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि भावः
स्वराट्(called) Svarāṭ
स्वराट्:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootस्वराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि/नाम
असौthat
असौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
स्मृतःis remembered/considered
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लौकःthe worldly (realm/person)
लौकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलौक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb: again)
वक्ष्यामिI shall explain
वक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
विस्तरात्in detail
विस्तरात्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (adverbial: 'in detail')