Shloka 14
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
तेषां संव्यवहारो ऽत्र वर्त्तते वै परस्परम् / धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु
Transliteration
teṣāṃ saṃvyavahāro 'tra varttate vai parasparam / dharmārthakāmasaṃyukto varṇānāṃ tu svakarmasu
Translation
येथे त्यांचा परस्पर व्यवहार चालू असतो. वर्णांचा हा आचार-व्यवहार आपल्या-आपल्या कर्मांत धर्म, अर्थ आणि काम यांशी संयुक्त आहे.
Word by Word
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम
saṃ-vyavahāraḥmutual dealings/transactions
saṃ-vyavahāraḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvyavahāra (प्रातिपदिक) with saṃ- (prefixal intensifier)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
atrahere
atra:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
varttateexists/goes on
varttate:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√vṛt (वृत् धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद (Ātmanepada)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
parasparammutually
parasparam:
Sambandha (सम्बन्ध/Reciprocal)
TypeIndeclinable
Rootparaspara (प्रातिपदिक used adverbially)
Formअव्ययवत् प्रयोग; क्रियाविशेषण (reciprocal adverb)
dharma-artha-kāma-saṃyuktaḥconnected with dharma, artha, and kāma
dharma-artha-kāma-saṃyuktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootdharma (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक) + kāma (प्रातिपदिक) + saṃyukta (कृदन्त; √yuj 'to join' with सम्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त 'saṃyukta' (joined) used adjectivally; तत्पुरुष-समास (joined with dharma, artha, kāma)
varṇānāmof the social classes (varṇas)
varṇānām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootvarṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
sva-karmasuin their own duties
sva-karmasu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (svaṃ karma = one's own duties)