Shloka 19
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
पार्श्वमुत्तरतस्तस्य रक्तवर्मः स्वभावतः / तेनास्य क्षत्त्रभावस्तु मेरोर्नानार्थकारणात्
Transliteration
pārśvamuttaratastasya raktavarmaḥ svabhāvataḥ / tenāsya kṣattrabhāvastu merornānārthakāraṇāt
Translation
त्याच्या उत्तर पार्श्वभागी स्वभावतः रक्तवर्ण आवरण आहे; विविध कारणांमुळे म्हणून मेरूचा क्षत्रियभाव मानला गेला।
Word by Word
पार्श्वम्the side/flank
पार्श्वम्:
Adhikarana (अधिकरण/Locative sense)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; here as विषय/स्थान (side)
उत्तरतःto the north/northward
उत्तरतः:
Desha (देश/Spatial)
TypeIndeclinable
Rootउत्तरतः (अव्यय; उत्तर + तस्)
Formअव्यय, दिशावाचक (directional adverb)
तस्यof that (Meru)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध
रक्तवर्मःhaving red armor/covering (i.e., red)
रक्तवर्मः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootरक्त-वर्मन् (प्रातिपदिक; रक्त + वर्मन्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (implied ‘वर्णः/पार्श्वः’)
स्वभावतःby nature
स्वभावतः:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeIndeclinable
Rootस्वभावतः (अव्यय; स्वभाव + तस्)
Formअव्यय, हेत्वर्थ/प्रकारवाचक (by nature, naturally)
तेनthereby/with that
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; करण/हेतु
अस्यof this (Meru)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध
क्षत्त्रभावःthe Kṣatriya-nature/state
क्षत्त्रभावः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्षत्त्र-भाव (प्रातिपदिक; क्षत्त्र + भाव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेष/विरोध (but/indeed)
मेरोःof Meru
मेरोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध
नानार्थकारणात्from various causes/meanings
नानार्थकारणात्:
Apadana (अपादान/Ablative-source)
TypeNoun
Rootनाना-अर्थ-कारण (प्रातिपदिक; नाना + अर्थ + कारण)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थ (cause/source)