Shloka 24
Priyavrata-vaṃśa and Saptadvīpa Vibhāga (प्रियव्रतवंशः सप्तद्वीपविभागश्च)
Devanagari script
कुशलस्य तु देशो ऽभूत कौशलो नाम विश्रुतः / देशो मनोनुगस्यापि मानोनुगे इते स्मृतः
Transliteration
kuśalasya tu deśo 'bhūta kauśalo nāma viśrutaḥ / deśo manonugasyāpi mānonuge ite smṛtaḥ
Translation
कुशलाचा देश ‘कौशल’ या नावाने विख्यात झाला; आणि मनोनुगाचा देशही ‘मानोनुग’ म्हणून स्मरणात आहे।
Word by Word
कुशलस्यof Kuśala
कुशलस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha-bodhaka (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात; अवधारण/विरोध
देशःthe country/region
देशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
अभूतbecame/was
अभूत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘became/was’
कौशलःKauśala
कौशलः:
Samānādhikaraṇa (समानााधिकरण/नाम)
TypeNoun
Rootकौशल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देश-नाम
नामby name
नाम:
Sambandha-bodhaka (निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय/निपात)
Formनाम-शब्दः निपातरूपेण; ‘called/named’ इत्यर्थे
विश्रुतःwell-known
विश्रुतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + श्रु (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle) ‘विश्रुत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘well-known’
देशःthe country/region
देशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
मनोनुगस्यof Manonuga
मनोनुगस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनस् + अनुग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (मनसः अनुगः)
अपिalso
अपि:
Sambandha-bodhaka (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also)
मानोनुगेin/at (the place called) Mānonuga
मानोनुगे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमानोनुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे सम्भाव्य; अधिकरणे सप्तमी एकवचन (locative sg) ‘मानोनुगे’; समासः तत्पुरुषः (मानसः अनुगः)
इतिthus
इति:
Sambandha-bodhaka (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/निरूपणार्थक-अव्यय (quotative)
स्मृतःis remembered/known as
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle) ‘स्मृत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is remembered/called’