Shloka 39
Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)
Devanagari script
मथितो यस्त्वरण्यां च सो ऽग्निरग्निं समिन्धति / आयुर्नाम्ना तु भगवानसौ यस्तु प्रणीयते
Transliteration
mathito yastvaraṇyāṃ ca so 'gniragniṃ samindhati / āyurnāmnā tu bhagavānasau yastu praṇīyate
Translation
अरण्यात मंथन करून जो अग्नी उत्पन्न होतो, तोच अग्नीला प्रज्वलित करतो. तो ‘आयु’ या नावाने भगवान् म्हणून ओळखला जातो, ज्याला विधिपूर्वक पुढे नेले जाते.
Word by Word
मथितःchurned (out)
मथितः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमथित (कृदन्त; √मथ् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) = past passive participle; 'churned/produced by churning'
यःwho
यः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; relative pronoun
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), contrast/emphasis
अरण्यांin the forest/wilderness
अरण्यां:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; locative
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सःhe/that one
सः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; demonstrative pronoun
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अग्निम्fire (as object)
अग्निम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
समिन्धतिkindles/ignites
समिन्धति:
क्रिया (Verb action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√इन्ध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
आयुःĀyus (name/person)
आयुः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नाम्नाby name
नाम्ना:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; instrumental
तुindeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
भगवान्venerable/divine
भगवान्:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; गुणवाचक विशेषण
असौthat (person)
असौ:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; deictic pronoun
यःwho
यः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; relative pronoun
तुindeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
प्रणीयतेis led/introduced/brought forth
प्रणीयते:
क्रिया (Verb action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√नी (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)