Shloka 75
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
पीयते ऽसौ यथाकालं विबुधैः पितृभिः सह / महादेवो ऽमृतात्मा स चन्द्रमा अम्मयः स्मृतः
Transliteration
pīyate 'sau yathākālaṃ vibudhaiḥ pitṛbhiḥ saha / mahādevo 'mṛtātmā sa candramā ammayaḥ smṛtaḥ
Translation
तो चंद्रमा यथाकाळ देव व पितरांसह पान केला जातो. अमृतात्मा महादेव तोच चंद्रमा ‘अमृतमय’ असा स्मृत आहे.
Word by Word
पीयतेis drunk
पीयते:
Kriyā (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
असौthis/that (he)
असौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यथाकालम्at the proper time
यथाकालम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootयथा + काल (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव समास; क्रियाविशेषण (adverbial)
विबुधैःby the gods
विबुधैः:
Karta (कर्ता/Agent in passive)
TypeNoun
Rootविबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
पितृभिःby the ancestors (Pitṛs)
पितृभिः:
Karta (कर्ता/Agent in passive)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
सहtogether with
सह:
Sahārtha (सहार्थ/Association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक उपपद (postposition ‘with’)
महादेवःMahādeva
महादेवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहा + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महान् देवः)
अमृतात्माwhose essence is immortality
अमृतात्मा:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअमृत + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (अमृतः आत्मा यस्य)
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अम्मयःmade of nectar
अम्मयः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअमृत + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तद्धितान्त (मयट् ‘made of’), अमृतमयः; पाठे 'अम्मयः' = 'अमृतमयः' (संक्षेप/लोप)
स्मृतःis considered/said
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्मृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त used predicatively (‘is said/considered’)