Shloka 48
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
तस्मात्पशुपतेस्तस्य तनुरग्निर्निरुच्यते / तस्मादमेद्यं न दहेन्न च पादौ प्रतापयेत्
Transliteration
tasmātpaśupatestasya tanuragnirnirucyate / tasmādamedyaṃ na dahenna ca pādau pratāpayet
Translation
म्हणून त्या पशुपतीची तनू ‘अग्नी’ अशी सांगितली जाते. त्यामुळे तो अमेध्य वस्तू जाळीत नाही आणि पायांनाही तापवत नाही.
Word by Word
तस्मात्therefore; from that
तस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअपादान/हेत्वर्थे अव्ययीभाववत् (ablatival adverbial)
पशु-पतेःof Paśupati
पशु-पतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (पशूनां पतिः); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
तस्यof him/that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
तनुःbody; form
तनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निरुच्यतेis declared; is called
निरुच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर् + वच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive/आत्मनेपद)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formहेत्वर्थे अव्यय (therefore)
अमेद्यम्inedible/impure (thing)
अमेद्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअमेद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘not to be eaten/impure food’
नnot
न:
Negator (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
दहेत्should burn
दहेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नnor; not
न:
Negator (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
पादौ(the) two feet
पादौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्विवचन, द्वितीया (2nd/Accusative) (also possible प्रथमा); here as object
प्रतापयेत्should scorch; should cause to burn
प्रतापयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + तप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/Causative sense possible), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद