Shloka 28
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
एवं युक्तान् द्विजान् देवो रुद्रस्तान्न हिनस्ति वै / ततो ऽप्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं नीललोहितम्
Transliteration
evaṃ yuktān dvijān devo rudrastānna hinasti vai / tato 'pravītpunarbrahmā taṃ devaṃ nīlalohitam
Translation
अशा प्रकारे संयमयुक्त द्विजांना देव रुद्र कधीही इजा करत नाही; मग ब्रह्म्याने पुन्हा त्या नीललोहित देवाला संबोधिले.
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb of manner)
युक्तान्disciplined
युक्तान्:
विशेषण (Modifier of द्विजान्)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; ‘disciplined/engaged’
द्विजान्Brahmins/twice-born
द्विजान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
देवःthe god
देवः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
रुद्रःRudra
रुद्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; apposition to देवः
तान्them
तान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; pronoun referring to द्विजान्
नnot
न:
निषेध (Negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
हिनस्तिharms
हिनस्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
वैindeed
वै:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formततः (ablative adverb) = ‘then/from there’
अप्रवीत्said/spoke
अप्रवीत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र+ब्रू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्त्यर्थक अव्यय (again)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; प्रातिपदिक ‘ब्रह्मन्’ का प्रथमा एकवचन रूप ‘ब्रह्मा’
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
देवम्the god
देवम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; apposition to तम्
नीललोहितम्blue-and-red (the Nīlalohita)
नीललोहितम्:
विशेषण (Modifier)
TypeAdjective
Rootनील + लोहित (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व समास (नील + लोहित); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; epithet of देवम्