Shloka 50
पितृसर्ग-श्राद्धप्रश्नाः
Pitri-Origins and Shraddha Queries
Devanagari script
बृहस्पतिरुवाच सर्वेषां तपसां यत्तत्तपो योगमनुत्तमम् / ध्यायंस्तदा स भगवांस्तेन लोकानवासृजत्
Transliteration
bṛhaspatiruvāca sarveṣāṃ tapasāṃ yattattapo yogamanuttamam / dhyāyaṃstadā sa bhagavāṃstena lokānavāsṛjat
Translation
बृहस्पती म्हणाले— ‘सर्व तपांमध्ये जे तप, ते अनुत्तम योग आहे. त्या योगाचे ध्यान करून भगवंतांनी तेव्हा लोकांची सृष्टी केली.’
Word by Word
bṛhaspatiḥBṛhaspati
bṛhaspatiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbṛhaspati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular)
sarveṣāmof all
sarveṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (Masculine/Neuter), षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
tapasāmof austerities
tapasām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
yatwhich/that which
yat:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (Singular)
tatthat
tat:
Karta (कर्ता/Correlative)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (Singular)
tapaḥausterity
tapaḥ:
Karta (कर्ता/Predicate noun)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (Singular)
yogamyoga
yogam:
Karta (कर्ता/Predicate apposition)
TypeNoun
Rootyoga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (Singular)
anuttamamunsurpassed
anuttamam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootanuttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular) (yogam qualifies)
dhyāyanmeditating
dhyāyan:
Karta (कर्ता/Agent participle)
TypeVerb
Rootdhyai (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (Present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी प्रयोग
tadāthen
tadā:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (Temporal adverb)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
bhagavānthe Blessed Lord
bhagavān:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
tenaby that/with that
tena:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक/पुं (Neuter/Masculine), तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
lokānworlds
lokān:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)
avāsṛjatcreated/emanated
avāsṛjat:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular); उपसर्ग: ava-