Shloka 78
राज्याभिषेक-विभागः
Distribution of Sovereignties / Appointments of Cosmic Lords
Devanagari script
तमो ऽभिभूते लोके ऽस्मिन्प्रभा येन प्रवर्त्तिता / स्वस्ति तेस्त्विति चौक्तो वै पतन्निह दिवाकरः
Transliteration
tamo 'bhibhūte loke 'sminprabhā yena pravarttitā / svasti testviti caukto vai patanniha divākaraḥ
Translation
हा लोक अंधाराने व्यापला असता ज्याने प्रकाश प्रवर्तित केला, त्या व्यक्तीस पडत असलेल्या दिवाकराने म्हटले—“तुझे कल्याण होवो.”
Word by Word
तमःdarkness
तमः:
कर्ता (subject in absolute/setting)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभिभूतेwhen (it was) overcome/covered
अभिभूते:
सप्तमी-सम्बन्ध (locative absolute component)
TypeVerb
Rootअभि+भू (धातु) + क्त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), सप्तमी, एकवचन; नपुंसक/पुल्लिङ्ग (agreeing with लोके)
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (locative absolute locus)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; लोकेटिव्-अब्सोल्यूट
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकरण (locative: 'in this')
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम
प्रभाlight/splendour
प्रभा:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootप्रभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
येनby whom/through whom
येन:
करण (instrument/agent)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम
प्रवर्तिताwas initiated/set forth
प्रवर्तिता:
क्रिया (predicate: 'was set in motion/started')
TypeVerb
Rootप्र+वृत् (धातु) + णिच् + क्त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रभा इति कर्तृपदे समानााधिकरण
स्वस्तिwell-being! hail!
स्वस्ति:
सम्बोधन/प्रयोग (benediction)
TypeIndeclinable
Rootस्वस्ति (अव्यय/निपात)
Formमङ्गलार्थक अव्यय (benedictive particle)
तेto you
ते:
सम्प्रदान (Sampradāna/recipient)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/dative) एकवचन (ते = to you)
अस्तुmay it be
अस्तु:
क्रिया (benedictive verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट् (imperative/benedictive), प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय (quotative particle)
चand
च:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
उक्तःwas spoken/addressed
उक्तः:
क्रिया (predicate: 'was addressed/said')
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दिवाकरः इति कर्तृपदे समानााधिकरण
वैindeed
वै:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
पतन्falling
पतन्:
विशेषण (qualifier of subject)
TypeVerb
Rootपत् (धातु) + शतृ (कृत्)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दिवाकरः इति विशेष्ये
इहhere
इह:
अधिकरण (locative sense)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of place)
दिवाकरःthe Sun (Divākara)
दिवाकरः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम/उपाधि