Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 51
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
वायुः प्रवेशनं चक्रे संगतः परमात्मना / स पञ्चधा शरीरस्थो विद्यते वर्द्धयेत्पुनः
Transliteration
vāyuḥ praveśanaṃ cakre saṃgataḥ paramātmanā / sa pañcadhā śarīrastho vidyate varddhayetpunaḥ
Translation
परमात्म्याशी संयुक्त होऊन वायूने (गर्भात) प्रवेश केला. तो वायू शरीरात पाच प्रकारांनी स्थित राहून पुन्हा वाढ घडवतो.
Word by Word
वायुःwind/vāyu
वायुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रवेशनम्entry/entering
प्रवेशनम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्र-विश् (धातु)
Formकृदन्त (ल्युट्/अण्-प्रत्ययान्त भाववाचक), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
चक्रेmade/did
चक्रे:
Kriyā (क्रिया/Verbal predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
संगतःjoined/associated
संगतः:
Karta (कर्ता/Subject complement of वायुः)
TypeVerb
Rootसम्-गम् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परम-आत्मनाby/with the Supreme Self
परम-आत्मना:
Karaṇa (करण/Instrument or accompaniment)
TypeNoun
Rootपरम (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्मधारय: ‘परमः आत्मा’
सःhe/that (vāyu)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
पञ्चधाin fivefold manner
पञ्चधा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपञ्चधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in five ways)
शरीर-स्थःsituated in the body
शरीर-स्थः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of सः)
TypeAdjective
Rootशरीर (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (सप्तमी: ‘शरीरे स्थः’ = situated in the body)
विद्यतेexists/is found
विद्यते:
Kriyā (क्रिया/Verbal predicate)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
वर्द्धयेत्would increase/should increase
वर्द्धयेत्:
Kriyā (क्रिया/Verbal predicate)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्ति-वाचक-अव्यय (adverb: again)