Shloka 2
कार्त्तवीर्यसंभवः
Kārttavīrya’s Origin / Rise
Devanagari script
रक्षिता सतु राजर्षिः प्रजानामिति नः श्रुतम् / कथं सरक्षिता भूत्वा नाशयेत तपोवनम्
Transliteration
rakṣitā satu rājarṣiḥ prajānāmiti naḥ śrutam / kathaṃ sarakṣitā bhūtvā nāśayeta tapovanam
Translation
तो राजर्षी प्रजांचा रक्षक होता असे आम्ही ऐकले आहे। मग रक्षक असून तो तपोवनाचा नाश कसा करील?
Word by Word
रक्षिताprotector
रक्षिता:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्ष् (धातु)
Formकृदन्त; तृच्-प्रत्ययान्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सhe
स:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुindeed, however
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक
राजर्षिःroyal sage
राजर्षिः:
कर्ता (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootराजर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समास: राजा + ऋषि (कर्मधारय: 'king-sage')
प्रजानाम्of the subjects, of the people
प्रजानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक
नःby us, our
नः:
सम्बन्ध (Genitive: 'by us/our')
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; एन्क्लिटिक
श्रुतम्heard, known by hearing
श्रुतम्:
क्रिया-भाव (Predicate: 'is heard')
TypeNoun
Rootश्रु (धातु)
Formकृदन्त; भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे/कर्मणि प्रयोग: 'it is heard'
कथम्how?
कथम्:
प्रश्न (Manner query)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक (interrogative adverb)
स-रक्षिताwell-protected
स-रक्षिता:
विशेषण (Qualifier of implied subject)
TypeAdjective
Rootस + रक्षिता (प्रातिपदिक; रक्ष्-धातुज कृदन्त)
Formकृदन्त; तृच्-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव: स(सम्यक्/सह) + रक्षिता = 'well-protected/with protection'
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootभू (धातु)
Formकृदन्त; क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)
नाशयेत्should destroy
नाशयेत्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootनश्/नाशय् (धातु; causative of नश्)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)
तपोवनम्the forest-hermitage (grove of austerity)
तपोवनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपोवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समास: तपस् + वन (तत्पुरुष: 'forest of austerities/ascetics' hermitage-grove)