Shloka 92
Marut-Soma Boon and Nahusha–Yayati Lineage
Marutakanyā–Vamśa-varṇana
Devanagari script
सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् / व्यभजत्पञ्चधा राजा पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा
Transliteration
saptadvīpāṃ yayātistu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām / vyabhajatpañcadhā rājā putrebhyo nāhuṣastadā
Translation
ययातीने सात द्वीपांची, सागरांसह पृथ्वी जिंकून; त्या वेळी राजा नाहुषने ती आपल्या पुत्रांना पाच भागांत वाटली।
Word by Word
सप्तद्वीपाम्(the earth) having seven continents
सप्तद्वीपाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (सप्त द्वीपाः यस्याः/या) विशेषणम् पृथ्वीम् प्रति
ययातिःYayāti
ययातिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootययाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुindeed
तु:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयार्थ (but/indeed)
जित्वाhaving conquered
जित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootजि (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), अर्थः ‘having conquered’
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ससागराम्together with the ocean(s)
ससागराम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘with’) + सागर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव-समास ‘ससागर’ = ‘सागरेण सह’
व्यभजत्divided/apportioned
व्यभजत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-भज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पञ्चधाfivefold/into five parts
पञ्चधा:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootपञ्चधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner), अर्थः ‘into five parts’
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुत्रेभ्यःto (his) sons
पुत्रेभ्यः:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, बहुवचन
नाहुषःNahusha (lineage epithet)
नाहुषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनाहुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण ययातिम् प्रति (Nahusha’s descendant)
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)