Shloka 39
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
उपभोज्यश्चरुरयं त्वया मात्रा च ते शुभा / तस्या जनिष्यते पुत्रो दीप्तिमान्क्षत्त्रियर्षभः
Transliteration
upabhojyaścarurayaṃ tvayā mātrā ca te śubhā / tasyā janiṣyate putro dīptimānkṣattriyarṣabhaḥ
Translation
हा चरु तू आणि तुझी शुभ माता दोघींनीही सेवन करावा; त्यातून तेजस्वी, क्षत्रियांतील श्रेष्ठ असा पुत्र जन्मेल।
Word by Word
उपभोज्यःto be eaten
उपभोज्यः:
Vidhyartha (विधेय/आदेश)
TypeAdjective
Rootउप + भुज् (धातु) + यत् (कृदन्त प्रत्यय)
Formयत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/भाव्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘उपभोज्यः’ = उपभोगयोग्यः (to be eaten)
चरुःthis caru (sacrificial porridge)
चरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Kartr-karana (कर्तृकरण/Agent-instrumental)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/स्त्री (त्रिलिङ्ग-प्रयोग), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
मात्राwith (your) mother
मात्रा:
Sahakari (सहकारी/with)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (enclitic form)
शुभाO auspicious one
शुभा:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (सम्बोधनार्थे—हे शुभे)
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
जनिष्यतेwill be born
जनिष्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलृट् (Simple Future/भविष्यत्), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
पुत्रःa son
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दीप्तिमान्radiant
दीप्तिमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीप्तिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षत्त्रिय-ऋषभःforemost of kṣatriyas
क्षत्त्रिय-ऋषभः:
Samana-adhikarana (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षत्त्रिय (प्रातिपदिक) + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षत्त्रियाणाम् ऋषभः = bull/foremost among kṣatriyas)