Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 15
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
उर्वशी मानुषं प्राप्ता गन्धर्वाश्चिन्तयान्विताः / गन्धर्वा ऊचुः चिन्तयध्वं महाभागा यथा सा तु वराङ्गना
Transliteration
urvaśī mānuṣaṃ prāptā gandharvāścintayānvitāḥ / gandharvā ūcuḥ cintayadhvaṃ mahābhāgā yathā sā tu varāṅganā
Translation
उर्वशी मनुष्यलोकात आली आणि गंधर्व चिंतेने व्याकुळ झाले. गंधर्व म्हणाले—हे महाभागांनो, विचार करा, ती श्रेष्ठांगना कशी (उद्धरली जाईल).
Word by Word
उर्वशीUrvashi
उर्वशी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउर्वशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मानुषम्the human realm/condition
मानुषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘human (state/world)’
प्राप्ताhaving reached
प्राप्ता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) + प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘having attained/come to’
गन्धर्वाःGandharvas
गन्धर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चिन्तया-अन्विताःfilled with anxiety
चिन्तया-अन्विताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचिन्ता + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (‘endowed with/attended by worry’)
गन्धर्वाःthe Gandharvas
गन्धर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
चिन्तयध्वम्think/consider
चिन्तयध्वम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), बहुवचन; आत्मनेपद
महाभागाःO greatly fortunate ones
महाभागाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), बहुवचन; बहुव्रीहिः (‘those of great fortune’)
यथाhow/so that
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formप्रकार/उपमानार्थक-अव्यय (as/how)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
वर-अङ्गनाthe excellent woman
वर-अङ्गना:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर + अङ्गना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (‘excellent woman’)