Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 54
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
समुद्रं खानयामास वालुकापूर्णमव्ययम् / तस्य पुत्रैः खनद्भिश्च वालुकान्तर्हितस्तदा
Transliteration
samudraṃ khānayāmāsa vālukāpūrṇamavyayam / tasya putraiḥ khanadbhiśca vālukāntarhitastadā
Translation
त्याने वाळूने भरलेल्या, अव्यय समुद्राचे खणणे सुरू केले. त्याचे पुत्रही खणत असता तो तेव्हा वाळूत अंतर्हित झाला.
Word by Word
समुद्रम्the ocean
समुद्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
खानयामासdug out / caused to be dug
खानयामास:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Periphrastic Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोजक (causative sense: ‘caused to be dug/dug out’)
वालुकापूर्णम्filled with sand
वालुकापूर्णम्:
विशेषण (Qualifier of ‘समुद्रम्’)
TypeAdjective
Rootवालुका + पूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—वालुकया पूर्णम् (तृतीया-तत्पुरुष)
अव्ययम्imperishable/unchanging
अव्ययम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘समुद्रम्’)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
पुत्रैःby (his) sons
पुत्रैः:
करण/सहकारक (Instrumental—agents/assistants)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
खनद्भिःdigging
खनद्भिः:
विशेषण (Qualifier)
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); तृतीया-बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण (qualifying ‘पुत्रैः’)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
वालुकाअन्तर्हितःhidden within the sand
वालुकाअन्तर्हितः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootवालुका + अन्तर्हित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—वालुकायाम् अन्तर्हितः (सप्तमी-तत्पुरुष)
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)