Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 179
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो ऽवसत् / विवस्त्रस्त्राणमिच्छन्वै नारीकवच ईश्वरः
Transliteration
sa hi rāmabhayādrājā strībhiḥ parivṛto 'vasat / vivastrastrāṇamicchanvai nārīkavaca īśvaraḥ
Translation
तो राजा रामाच्या भयामुळे स्त्रियांनी वेढलेला राहू लागला. विवस्त्रतेपासून संरक्षण हवे म्हणून तो ‘नारीकवच’ असा अधिपती म्हणून ओळखला गेला.
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed/for
हि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (causal/emphatic)
रामभयात्from fear of Rāma
रामभयात्:
अपादान (Apadana/Source-cause)
TypeNoun
Rootराम + भय (प्रातिपदिकौ)
Formनपुंसकलिङ्ग (भय), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/पञ्चमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रामस्य भयम्)
राजाthe king
राजा:
समानााधिकरण (Apposition to ‘he’)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्त्रीभिःby/with women
स्त्रीभिः:
सहकारक/करण (Instrument/association)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
परिवृतःsurrounded
परिवृतः:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootपरि-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘surrounded’
अवसत्dwelt/lived
अवसत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
विवस्त्रnaked
विवस्त्र:
क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier)
TypeAdjective
Rootवि + वस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘without clothes/naked’ (used adverbially/qualifier)
त्राणम्protection
त्राणम्:
कर्म (Object of ‘desiring’)
TypeNoun
Rootत्राण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इच्छन्desiring
इच्छन्:
कर्ता-विशेषण (Agent qualifier)
TypeVerb
Rootइष् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (Present Active Participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘desiring’
वैindeed
वै:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
नारीकवचः(one whose) armor was women
नारीकवचः:
समानााधिकरण (Apposition/epithet)
TypeNoun
Rootनारी + कवच (प्रातिपदिकौ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नारीणां कवचः)
ईश्वरःlord/ruler
ईश्वरः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन