Shloka 143
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
तस्य चारयतः सो ऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे / वेलासमीपे ऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः
Transliteration
tasya cārayataḥ so 'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe / velāsamīpe 'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ
Translation
तो अश्व फिरत असताना, पूर्व-दक्षिण समुद्राच्या तटाजवळ तो अपहृत झाला आणि भूमीत लपविला गेला.
Word by Word
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
चारयतःwhile he was letting (it) roam
चारयतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeVerb
Root√चर् (धातु)
Formकृदन्त; शतृ-प्रत्यय (present active participle), षष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘while (he) was causing to roam’
सःthat
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अश्वःhorse
अश्वः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समुद्रेin the ocean/sea
समुद्रे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
पूर्वदक्षिणेin the southeast (lit. east-and-south)
पूर्वदक्षिणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootपूर्व + दक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण; द्वन्द्व (पूर्वश्च दक्षिणश्च) दिक्-विशेषण
वेलासमीपेnear the shore
वेलासमीपे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootवेला + समीप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (velāyāḥ samīpam)
अपहृतःwas stolen/abducted
अपहृतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootअप-√हृ (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूमिम्into the earth/ground
भूमिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
प्रवेशितःwas made to enter/entered
प्रवेशितः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootप्र-√विश् (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; causative nuance possible ‘made to enter’