Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 27
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
स्त्रीभूताः सहरुद्रेण क्रोडन्त्यप्सरसो यथा / उमावनं प्रविष्टस्तु स राजा मृगयां गतः
Transliteration
strībhūtāḥ saharudreṇa kroḍantyapsaraso yathā / umāvanaṃ praviṣṭastu sa rājā mṛgayāṃ gataḥ
Translation
रुद्रासह ते स्त्रीरूप झाले आणि अप्सरांसारखे क्रीडा करू लागले. तो राजा शिकारीस गेला असता उमावनात प्रवेशला.
Word by Word
स्त्री-भूताःhaving become women
स्त्री-भूताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) + भू (धातु) → भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (स्त्री इव/स्त्रीरूपेण भूताः); भूतः = क्त-प्रत्ययान्त (past participle). पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
सह-रुद्रेणtogether with Rudra
सह-रुद्रेण:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootसह (अव्यय) + रुद्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; रुद्रेण: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (instrumental/3rd), एकवचनम्; ‘सह’ = with
क्रोडन्तिthey play/sport
क्रोडन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रीड् (धातु)
Formलट्-लकारः (present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
अप्सरसःapsarases
अप्सरसः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः (feminine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative/1st), बहुवचनम् (plural)
यथाas/like
यथा:
Upamāna-dyotaka (उपमान-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम् (comparative particle)
उमा-वनम्Umā’s forest
उमा-वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउमा (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (उमायाः वनम्); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (accusative/2nd), एकवचनम्
प्रविष्टःhaving entered
प्रविष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् ‘having entered’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम् (particle/contrast)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मृगयाम्hunting
मृगयाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमृगया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
गतःgone (went)
गतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्