Shloka 30
Bhārgavaṃ prati Varuṇāgamanaṃ
Varuṇa’s Approach to Bhārgava/Paraśurāma
Devanagari script
कातमब्धौ निपतितं नष्टतोयं चिरोषितम् / अपि रुद्रप्रभावेम प्रायान्नात्यन्तविप्लवम्
Transliteration
kātamabdhau nipatitaṃ naṣṭatoyaṃ ciroṣitam / api rudraprabhāvema prāyānnātyantaviplavam
Translation
जो खड्डा समुद्रात पडून पाण्याविना झाला व दीर्घकाळ कोरडा पडला होता, तोही रुद्रप्रभावाने फारसा अत्यंत विप्लवाला गेला नाही.
Word by Word
कातम्(unclear/rare) fallen/ruined?
कातम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; (पाठभेद/दुर्लभ-शब्दः) विशेषणम्
अब्दौin the ocean
अब्दौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअब्दि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
निपतितम्fallen down
निपतितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपत् (धातु)
Formक्त (past passive participle) with नि-उपसर्ग; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कातम् इति विशेषणम्
नष्टतोयम्with water lost / dried up
नष्टतोयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनष्ट + तोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—नष्टं तोयं यस्य (toya lost)
चिरोषितम्long-dwelling / long-standing
चिरोषितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootचिर + उषित (उष्/वस् धातु-सम्भव, कृदन्त)
Formक्त (PPP) ‘उषित’ with उपसर्ग/पूर्वपद ‘चिर’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दीर्घकालं वसितम्/स्थितम्
अपिeven / also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle: even/also)
रुद्रप्रभावेनby Rudra’s power
रुद्रप्रभावेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरुद्र + प्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; समासः—रुद्रस्य प्रभावः
प्रायात्it came to be / happened
प्रायात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + या (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; (अर्थे—अभवत्/अगच्छत्)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय, निषेध (negation)
अत्यन्तविप्लवम्utter destruction / complete upheaval
अत्यन्तविप्लवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअत्यन्त + विप्लव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—अत्यन्तः विप्लवः