Shloka 7
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
कालाग्निमिव लोकांस्त्रीन्दग्ध्वा पूर्वं निजेच्छया / तद्दोषशान्त्यै तपसि प्रवृत्तमिव् देहिनम्
Transliteration
kālāgnimiva lokāṃstrīndagdhvā pūrvaṃ nijecchayā / taddoṣaśāntyai tapasi pravṛttamiv dehinam
Translation
जणू कालाग्नीप्रमाणे पूर्वी स्वेच्छेने त्रैलोक्य दग्ध करून, मग त्या दोषाच्या शांतीसाठी तपश्चर्येत प्रवृत्त झालेला देहधारीच।
Word by Word
काल-अग्निम्the fire of Time
काल-अग्निम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—‘कालस्य अग्निः’
इवlike/as if
इव:
Upama (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक-निपातः
लोकान्worlds/people
लोकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
त्रीन्three
त्रीन्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; संख्याविशेषणम्
दग्ध्वाhaving burned
दग्ध्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): having burnt
पूर्वम्formerly/before
पूर्वम्:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषणम्
निज-इच्छयाby his own will
निज-इच्छया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनिज (प्रातिपदिक) + इच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; तत्पुरुषः—‘निजा इच्छा’
तत्-दोष-शान्त्यैfor the pacification of that fault
तत्-दोष-शान्त्यै:
Sampradana/Purpose (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक) + शान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन; तत्पुरुषः—‘तस्य दोषस्य शान्तिः’
तपसिin austerity
तपसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
प्रवृत्तम्engaged (in)
प्रवृत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र + वृत्त (प्रातिपदिक; √वृत् क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP): engaged/entered upon
इवas if
इव:
Upama (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक-निपातः
देहिनम्the embodied one (person)
देहिनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन