Shloka 6
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
ततस्तन्निलयाः सर्वे सदेवासुरमानवाः / इतस्ततश्च संजाता दुःखेन महतान्विताः
Transliteration
tatastannilayāḥ sarve sadevāsuramānavāḥ / itastataśca saṃjātā duḥkhena mahatānvitāḥ
Translation
त्यानंतर त्या त्या निवासांतील सर्व—देव, असुर व मानव—इकडे तिकडे उत्पन्न झाले आणि महान दुःखाने युक्त झाले।
Word by Word
tataḥthereafter/from there
tataḥ:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya); तस्मात्/ततः इति अपादानार्थक-क्रियाविशेषण (ablatival adverb)
tatthat
tat:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (pronoun) — समासपूर्वपदत्वेन (in compound)
nilayāḥabodes/dwellers (those having a dwelling)
nilayāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnilaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Nominative plural)
sarveall
sarve:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifier)
sa-deva-asura-mānavāḥgods, asuras, and humans together
sa-deva-asura-mānavāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsa (सह-उपसर्ग/अव्यय) + deva (प्रातिपदिक) + asura (प्रातिपदिक) + mānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्वन्द्वसमास (copulative): (देवाः च असुराः च मानवाः च) सह
itaḥfrom here/this side
itaḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootitas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; इतः इति देश/दिशा-क्रियाविशेषण (from here/this side)
tataḥfrom there/that side
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; ततः इति देश/दिशा-क्रियाविशेषण (from there/that side)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
saṃjātāḥwere born/arose
saṃjātāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsam-√jan (जन् धातु) + jāta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृत् (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्रियापदवत्—‘उत्पन्नाः/जाताः’
duḥkhenawith suffering
duḥkhena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Instrumental singular)
mahatā-anvitāḥendowed with great (suffering)
mahatā-anvitāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक) + anvita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषसमास (instrumental relation implied): महता (दुःखेन) अन्विताः = ‘endowed with great (suffering)’