Shloka 45
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
तद्यज्ञवाटमखिलं प्लावयामास सर्वतः / स तु राजऋषिः क्रुद्धो यज्ञवाटे ऽखिले तया
Transliteration
tadyajñavāṭamakhilaṃ plāvayāmāsa sarvataḥ / sa tu rājaṛṣiḥ kruddho yajñavāṭe 'khile tayā
Translation
तिने त्या यज्ञवाटेला सर्व बाजूंनी पूर्णपणे प्लावित केले; आणि संपूर्ण यज्ञवाट तिच्यामुळे जलमय झाल्याने राजर्षी क्रुद्ध झाला.
Word by Word
तत्-यज्ञ-वाटम्that sacrificial enclosure
तत्-यज्ञ-वाटम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम) + यज्ञ (प्रातिपदिक) + वाट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य यज्ञवाटः)
अखिलम्entire
अखिलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (यज्ञवाटम्)
प्लावयामासflooded/inundated
प्लावयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√प्लु/प्लावय् (धातु; causative of √प्लु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; णिच् (प्रेरणार्थ/causative)
सर्वतःfrom all sides/everywhere
सर्वतः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: on all sides)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
राज-ऋषिःthe royal sage
राज-ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (राजा चासौ ऋषिश्च)
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Root√क्रुध् (धातु)
Formक्त (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (राजऋषिः)
यज्ञ-वाटेin the sacrificial enclosure
यज्ञ-वाटे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) + वाट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (यज्ञस्य वाटः)
अखिलेin the whole (enclosure)
अखिले:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (यज्ञवाटे)
तयाby her
तया:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण/हेतु), एकवचन; सर्वनाम