Shloka 38
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
आराध्य तस्माल्लेभे च यावदायुर्निजेप्सितम् / ततो गङ्गां महाराज समाराध्य प्रसाद्य च
Transliteration
ārādhya tasmāllebhe ca yāvadāyurnijepsitam / tato gaṅgāṃ mahārāja samārādhya prasādya ca
Translation
त्याची आराधना करून त्याने इच्छित इतके पूर्ण आयुष्य प्राप्त केले. नंतर, हे महाराज, गंगादेवीचीही उपासना करून तिला प्रसन्न केले.
Word by Word
आराध्यhaving worshipped
आराध्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√राध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having worshipped/propitiated)
तस्मात्from him
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान
लेभेobtained
लेभे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
चand
च:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
यावत्-आयुःa lifespan as long as (desired)
यावत्-आयुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयावत् (अव्यय/प्रातिपदिक) + आयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म; अव्ययीभाव (यावत् = यावन्मात्रम्)
निज-ईप्सितम्desired by himself
निज-ईप्सितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिज + ईप्सित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (of यावत्-आयुः); कर्मधारय (निजम् ईप्सितम्)
ततःthen
ततः:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अनन्तरार्थक (then/thereafter)
गङ्गाम्Gaṅgā
गङ्गाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
महा-राजO great king
महा-राज:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन; कर्मधारय (महान् राजा)
समाराध्यhaving duly worshipped
समाराध्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√राध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
प्रसाद्यhaving pleased
प्रसाद्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; causative sense in usage: ‘having pleased/propitiated’
चand
च:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात