Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya

Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa

निर्बन्धेन तु ये तस्मिन्प्राणिनः स्थिरजङ्गमाः / म्रियन्ते नृप सद्यस्ते स्वर्गं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम्

nirbandhena tu ye tasminprāṇinaḥ sthirajaṅgamāḥ / mriyante nṛpa sadyaste svargaṃ prāpsyanti śāśvatam

हे नृप! जे स्थावर-जंगम प्राणी त्या ठिकाणी अनिवार्यपणे मरतात, ते तत्क्षणी शाश्वत स्वर्ग प्राप्त करतात।

nirbandhenaby compulsion/inevitability
nirbandhena:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootnirbandha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
tubut
tu:
Vyatireka (व्यतिरेक/Contrast marker)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormIndeclinable particle (तु)
yethose who
ye:
Kartā (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); relative pronoun ‘those who’
tasminin that (place)
tasmin:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
prāṇinaḥliving beings
prāṇinaḥ:
Kartā (कर्ता/Subject; apposition to ye)
TypeNoun
Rootprāṇin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
sthira-jaṅgamāḥstationary and moving (beings)
sthira-jaṅgamāḥ:
Kartā (कर्ता/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootsthira (प्रातिपदिक) + jaṅgama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); इतरेतर-द्वन्द्व: sthirāḥ ca jaṅgamāḥ ca
mriyantedie
mriyante:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√mṛ (मृ धातु)
FormPresent tense (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
nṛpaO king
nṛpa:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative address)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन)
sadyaḥimmediately
sadyaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootsadyaḥ (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (कालवाचक) meaning ‘immediately’
tethey
te:
Kartā (कर्ता/Subject; resumptive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); demonstrative pronoun referring to ‘ye/prāṇinaḥ’
svargamheaven
svargam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsvarga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
prāpsyantiwill attain
prāpsyanti:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootpra-√āp (आप् धातु)
FormFuture tense (लृट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
śāśvatameternal
śāśvatam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootśāśvata (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); adjective qualifying ‘svargam’