Shloka 12
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
खनन्तो वसुधा मश्वं पाताले ददृशुर्नृप / समीपे तस्य योगीन्द्रं कपिलं चमहामुनिम्
Transliteration
khananto vasudhā maśvaṃ pātāle dadṛśurnṛpa / samīpe tasya yogīndraṃ kapilaṃ camahāmunim
Translation
खणत-खणत, हे नृपा, त्यांनी पाताळात तो घोडा पाहिला आणि त्याच्या जवळ योगींद्र महामुनी कपिल यांनाही पाहिले।
Word by Word
खनन्तःdigging
खनन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootखन् (धातु) → खनत् (कृदन्त, वर्तमानकाले)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (शतृ), प्रथमा (1st) बहुवचन, पुल्लिङ्ग; present active participle nominative plural masculine
वसुधाम्the earth
वसुधाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन; accusative singular
अश्वम्the horse
अश्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन; accusative singular
पातालेin the netherworld
पाताले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th) एकवचन; locative singular
ददृशुःthey saw
ददृशुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष (3rd) बहुवचन, परस्मैपद; 3rd plural perfect
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th) एकवचन; vocative singular
समीपेnear
समीपे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमीप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th) एकवचन; locative singular (near)
तस्यof it/of him (of the horse)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th) एकवचन; genitive singular
योगीन्द्रम्lord of yogis
योगीन्द्रम्:
Karma (कर्म) — object of ददृशुः
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: योगिनाम् इन्द्रः; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन; accusative singular
कपिलम्Kapila
कपिलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकपिल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन; accusative singular (apposition to योगीन्द्रम्)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
महामुनिम्the great sage
महामुनिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: महान् मुनिः; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन; accusative singular