Shloka 49
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
एवं सुरमुनीन्द्रेषु कथयत्सु परस्परम् / मुनिक्रोधेन्धनीभूता विनेशुः सगरात्मजाः
Transliteration
evaṃ suramunīndreṣu kathayatsu parasparam / munikrodhendhanībhūtā vineśuḥ sagarātmajāḥ
Translation
अशा रीतीने देव व मुनिश्रेष्ठ परस्पर बोलत असताना, मुनिक्रोधाचे इंधन बनलेले सगरपुत्र नष्ट झाले।
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (प्रकारवाचक)
सुर-मुनीन्द्रेषुamong the gods and great sages
सुर-मुनीन्द्रेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + मुनीन्द्र (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (सुराश्च मुनीन्द्राश्च), पुल्लिङ्ग, सप्तमी बहुवचन (locative plural)
कथयत्सुwhile speaking/talking
कथयत्सु:
Adhikarana (अधिकरण: सति-सप्तमी)
TypeAdjective
Rootकथय् (धातु) + शतृ (कृत्प्रत्यय)
Formकृदन्त (शतृ-वर्तमानकृदन्त), पुल्लिङ्ग, सप्तमी बहुवचन; ‘while (they) were conversing’
परस्परम्with one another
परस्परम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय)
Formअव्यय (परस्पर-क्रियाविशेषण)
मुनि-क्रोध-इन्धनी-भूताःhaving the sages’ anger as fuel
मुनि-क्रोध-इन्धनी-भूताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + क्रोध (प्रातिपदिक) + इन्धनी (प्रातिपदिक) + भूत (भू धातु + क्त)
Formबहुपद-तत्पुरुषसमासः (मुनिक्रोधः इन्धनी यस्य/येषाम्), कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त ‘भूत’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; (सगरात्मजाः इति विशेषणम्)
विनेशुःperished, were destroyed
विनेशुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + नश् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), तृतीयपुरुष बहुवचन, परस्मैपदम्
सगर-आत्मजाःsons of Sagara
सगर-आत्मजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: सगरस्य आत्मजाः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा बहुवचन