Shloka 42
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
यदि मे पर्वताकारा नृशंसाः क्रूरवुद्धयः / युगपद्विलयं प्राप्ताः सहसैव तृणाग्निवत्
Transliteration
yadi me parvatākārā nṛśaṃsāḥ krūravuddhayaḥ / yugapadvilayaṃ prāptāḥ sahasaiva tṛṇāgnivat
Translation
जर ते पर्वतासारखे, निर्दयी व क्रूरबुद्धी असलेले एकाच वेळी तृणाला लागलेल्या आगीसारखे सहसा नष्ट झाले।
Word by Word
यदिif
यदि:
Condition marker (शर्त)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formसम्बन्ध-अव्यय (conditional particle)
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/genitive), एकवचन; सर्वनाम
पर्वत-आकाराःmountain-sized
पर्वत-आकाराः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपर्वत (प्रातिपदिक) + आकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (पर्वतस्य आकारः = mountain-like)
नृशंसाःcruel
नृशंसाः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनृशंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
क्रूर-बुद्धयःof savage intellect
क्रूर-बुद्धयः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रूर (प्रातिपदिक) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (क्रूरा बुद्धिः यस्य)
युगपत्simultaneously
युगपत्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयुगपत् (अव्यय)
Formकाल/रीति-अव्यय (adverb: simultaneously)
विलयम्destruction, dissolution
विलयम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootविलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
प्राप्ताःhaving met/attained
प्राप्ताः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formकृत्-प्रत्यय: क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having reached’
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formरीति-अव्यय (adverb: suddenly)
एवindeed/just
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
तृण-अग्नि-वत्like a grass-fire
तृण-अग्नि-वत्:
Upamā (उपमा/Simile)
TypeIndeclinable
Rootतृण (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formउपमा-अव्यय (simile marker ‘-वत्’); समासः—तत्पुरुष (तृणाग्निः) + वत्