Shloka 4
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
विचित्य पृथिवीं ते तु स पुराचलकाननाम् / अपश्यन्तो यज्ञपशुं दुःखं महदवाप्नुवन्
Transliteration
vicitya pṛthivīṃ te tu sa purācalakānanām / apaśyanto yajñapaśuṃ duḥkhaṃ mahadavāpnuvan
Translation
नगर, पर्वत व अरण्यांसह सारी पृथ्वी त्यांनी धुंडाळली; पण यज्ञपशू न दिसल्याने त्यांना मोठे दुःख झाले।
Word by Word
विचित्यhaving searched
विचित्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि-चि (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); पूर्वक्रिया (having searched/examined)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; कर्ता
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (but/indeed)
सःthat/then
सः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (पाठे 'स' इति) संकेत/अन्वय-निपात (he/that)
पुराformerly
पुरा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (formerly/earlier)
अचल-काननाम्of the mountain forests
अचल-काननाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअचलकानन (प्रातिपदिक; अचल + कानन)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध (of the mountain-forests)
अपश्यन्तःnot seeing
अपश्यन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ) नकारार्थे; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; कर्तृवाचक
यज्ञ-पशुम्the sacrificial animal
यज्ञ-पशुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयज्ञपशु (प्रातिपदिक; यज्ञ + पशु)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म
दुःखम्sorrow
दुःखम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म (object experienced)
महत्great
महत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; दुःखम् इत्यस्य विशेषण
अवाप्नुवन्experienced/obtained
अवाप्नुवन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-आप् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद