Shloka 29
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
उन्मीलयत्तदा नेत्रे वह्निचक्रसमद्युतिः / तदाक्षिणी क्षणं राजन्राजेतां सुभृशारुणे
Transliteration
unmīlayattadā netre vahnicakrasamadyutiḥ / tadākṣiṇī kṣaṇaṃ rājanrājetāṃ subhṛśāruṇe
Translation
अग्निचक्रासारख्या तेजाने तो तेव्हा नेत्र उघडू लागला; हे राजन्, त्याचे दोन्ही डोळे क्षणभर अत्यंत अरुण होऊन चमकले।
Word by Word
उन्मीलयत्opened (wide)
उन्मीलयत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउन्-मीळ्/मील् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग ‘उद्/उन्-’
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
नेत्रेthe two eyes
नेत्रे:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), द्विवचन
वह्निचक्रसमद्युतिःhaving a radiance like a wheel of fire
वह्निचक्रसमद्युतिः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवह्नि + चक्र + सम + द्युति (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘(सः)’ इति कर्तृपदस्य विशेषण; अर्थः—वह्निचक्रेण समा द्युतिः यस्य
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
अक्षिणीthe two eyes
अक्षिणी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्षि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन (अक्षिणी = two eyes)
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
कालावधि (Duration/काल)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कालावधि/Accusative of duration), एकवचन
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
राजेताम्shone (the two)
राजेताम्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootराज् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative) अथवा विधिलिङ्-रूपसदृश; प्रथमपुरुष, द्विवचन, आत्मनेपद (राजेते/राजेताम् वैदिक/छान्दस)
सुभृशारुणेvery intensely reddish
सुभृशारुणे:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + भृश + अरुण (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-कर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; ‘अक्षिणी’ इति विशेष्यस्य विशेषण