Shloka 1
Asamañjasa-tyāga (Abandoning Asamañjasa) — Sagara-carita Continuation
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरचरिते ऽसमञ्जसत्यागो नामैकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५१// जैमिनिरुवाच त्यक्त्वा पुत्रं स धर्मात्मा सगरः प्रेम तद्गतम् / धर्मशीले तदा वाले चकारांशुमति प्रभुः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaracarite 'samañjasatyāgo nāmaikapañcāśattamo 'dhyāyaḥ // 51// jaiminiruvāca tyaktvā putraṃ sa dharmātmā sagaraḥ prema tadgatam / dharmaśīle tadā vāle cakārāṃśumati prabhuḥ
Translation
अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणातील वायुप्रोक्त मध्यमभागाच्या तृतीय उपोद्धातपादातील सगरचरित्रातील ‘असमंजसत्याग’ नावाचा एकावन्नावा अध्याय. जैमिनी म्हणाले—पुत्राचा त्याग करून धर्मात्मा सगराने आपले प्रेम त्याच ठिकाणी स्थिर केले; तेव्हा प्रभूने धर्मशील बालक अंशुमानावर स्नेह केला.
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक-अव्यय (quotative/end marker)
śrībrahmāṇḍein the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrībrahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: śrī + brahmāṇḍa
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: mahā + purāṇa
vāyuproktespoken by Vāyu
vāyuprokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu-prokta (कृदन्त; √vac (धातु) + प्र)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभावः: vāyunā prokta = 'spoken by Vāyu'
madhyamabhāgein the middle section
madhyamabhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama-bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'pāde' इत्यस्य विशेषणम्
upoddhātapādein the Upoddhāta section (pāda)
upoddhātapāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta-pāda (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: upoddhātasya pādaḥ
sagaracaritein the narrative of Sagara
sagaracarite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsagara-carita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: sagarasya caritam
asamañjasatyāgaḥthe abandonment of Asamañjasa
asamañjasatyāgaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasamañjasa-tyāga (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: asamañjasasya tyāgaḥ
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formनामनिर्देश-अव्यय (indeclinable indicating name)
eka-pañcāśattamaḥfifty-first
eka-pañcāśattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka + pañcāśat + tama (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (numeral compound) + तमप् (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
jaiminiḥJaimini
jaiminiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjaimini (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
tyaktvāhaving abandoned
tyaktvā:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Roottyaktvā (कृदन्त; √tyaj (धातु))
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
putramson
putram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
dharmātmārighteous-souled
dharmātmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma-ātman (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः: yasya ātmā dharmaḥ = 'whose nature is righteous'
sagaraḥSagara
sagaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsagara (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
premaaffection, love
prema:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprema (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
tadgatamfixed on him (directed to him)
tadgatam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad-gata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'prema' इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः: tasmin gataṃ
dharmaśīlein/for the virtuous (one)
dharmaśīle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootdharma-śīla (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'aṃśumati' इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः: dharmaṃ śīlaṃ yasya
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
vālein the child
vāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvāla (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (बाल/वाले) 'in the child'
cakāramade, placed
cakāra:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
aṃśumatiin Aṃśumat (Aṃśumān)
aṃśumati:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootaṃśumat (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (नाम)
prabhuḥthe lord, mighty one
prabhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'sagaraḥ' इत्यस्य विशेषणरूपेण