Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 44
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
उपशान्ताशयः सो ऽथ संप्राप्याश्रममण्डलम् / भार्याभ्यां सहितः श्रीमान्वाहादवरुरोह वै
Transliteration
upaśāntāśayaḥ so 'tha saṃprāpyāśramamaṇḍalam / bhāryābhyāṃ sahitaḥ śrīmānvāhādavaruroha vai
Translation
मन शांत झालेला तो श्रीमान् आश्रममंडळात पोहोचून, दोन राण्यांसह वाहनावरून उतरला।
Word by Word
उपशान्त-आशयःwhose mind/intention was calmed
उपशान्त-आशयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप√शम् (धातु) + आशय (प्रातिपदिक)
Form‘उपशान्त’ = भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषणम्; समासः (उपशान्तः आशयः यस्य)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/अनुबन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनुबन्ध/क्रमसूचक
संप्राप्यhaving reached
संप्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्√प्राप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वक्रिया
आश्रम-मण्डलम्the hermitage precinct/compound
आश्रम-मण्डलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आश्रमस्य मण्डलम्)
भार्याभ्याम्with (his) two wives
भार्याभ्याम्:
Saha (सह/साकम्)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन
सहितःaccompanied
सहितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसह (उपसर्ग/अव्यय) + √इ (धातु) / ‘सहित’ (प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त) ‘सह’अर्थे; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः/श्रीमान्’ इत्यस्य विशेषणम्
श्रीमान्prosperous, illustrious
श्रीमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
वाहात्from the vehicle/chariot
वाहात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootवाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन
अवरुरोहdescended
अवरुरोह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव√रुह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वैindeed
वै:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय, निश्चयार्थक/पादपूरण (emphatic particle)