Shloka 44
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
उवाच शृण्वतां राज्ञां शनैर्मृद्वक्षरं वचः / वसिष्ठ उवाच कुशलं ननु ते राजन्वाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च
Transliteration
uvāca śṛṇvatāṃ rājñāṃ śanairmṛdvakṣaraṃ vacaḥ / vasiṣṭha uvāca kuśalaṃ nanu te rājanvāhyeṣvābhyantareṣu ca
Translation
ऐकणाऱ्या राजांमध्ये वसिष्ठांनी हळुवार अक्षरांनी शांतपणे म्हटले—“हे राजन्, बाह्य व अंतः—दोन्ही ठिकाणी कुशल आहे ना?”
Word by Word
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शृण्वताम्of (those) listening
शृण्वताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formकृदन्त: शतृ-प्रत्यय (present participle) ‘शृण्वत्’; षष्ठी (genitive) बहुवचन; ‘of those listening’
राज्ञाम्of the kings
राज्ञाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन
शनैःslowly, gently
शनैः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
मृदु-अक्षरम्soft-syllabled, gentle
मृदु-अक्षरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (मृदूनि अक्षराणि यस्मिन्)
वचःspeech/words
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कुशलम्well-being
कुशलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक (well-being)
ननुsurely?/indeed
ननु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootननु (अव्यय)
Formनिपात; प्रश्न/निश्चयार्थ (interrogative-emphatic particle)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (genitive) एकवचन (your)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन
बाह्येषुin external (affairs)
बाह्येषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootबाह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (in external matters)
आभ्यन्तरेषुin internal (affairs)
आभ्यन्तरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootआभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (in internal matters)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)